De oplossing van de Hedendaagse Muziek – Debat II
Hedendaags componeren – de muzikale taal
11 mei 2010, Spui 25, Amsterdam
Inleider/moderator: Micha Hamel (componist, dichter, dirigent)
Sprekers: Cornelis de Bondt (componist), Elmer Schönberger (componist, schrijver), Dirk van Weelden (schrijver, filosoof)
Verslag: Patricia Werner (MCN)
Inleiding
Micha Hamel stelt dat tijdens het vorig debat ‘de oplossing van de hedendaagse muziek’ niet gevonden was. Waar het vanavond over gaat is het grondgevoel, het landen op het punt van iets wat we een kunstwerk noemen. Ter verduidelijking leest hij een tekst voor van Gerard Visser uit de Gids.
Sander van Maas constateerde in het vorig debat dat bij Michel van der Aa de grond niet te vinden is in de compositie, maar in de dingen eromheen (videobeeld, elektronica, etc…) en Jonas Staal nodigde componisten uit om anders naar muziek te kijken, vanwege de vele contexten daarvan. Dus het ging vooral om de zingeving, distributie en context van de muziek. Voor Hamel heeft zingeving te maken met het sublieme.
De avonden zijn zo ingericht dat de discussies een volgorde hebben van Diagnose-Respons-Reflectie.
Eerste spreker Cornelis de Bondt geeft een historische en theoretische overzicht van de geschreven muziek sinds ± 1300 en stelt dat de harmonie vandaag de dag geen parameter meer is.
Respons – Elmer Schönberger
Hij citeert Rudolf Escher: ‘tonaliteit is niet denkbaar zonder harmonie’. Functionele tonale muziek heeft een uitzonderingspositie: 2 eeuwen muziek dus.
De toekomst is onvoorspelbaar. Ook heeft hij het over de grote collaps, waar van er vele toekomsten mogelijk zijn. In de (muziek)geschiedenis overleven alleen de feiten. Er wordt over de grote winnaars geschreven en de rest belandt in voetnoten.
De concertpraktijk is min of meer hetzelfde gebleven. Publiek is plechtig, musici gekluisterd aan de dirigent, stilte waar nodig en applaus op de juiste momenten. “Business as usual”.
Een eis aan de componist van vandaag: wees je en maak wat je moet maken.
Reflectie – Dirk van Weelden
Om te beginnen geeft hij aan geen grote kenner te zijn van hedendaagse muziek. Hij ziet een enorm verschil tussen literatuur en gecomponeerde muziek. Steeds minder mensen begrijpen hoe het (de kunst) werkt. Mensen verslinden alles van televisie en internet, maar als het om een kort verhaal of gedicht of beeldende kunst gaat, lijkt er weinig geduld te zijn.
Het is alsof mensen de codes niet meer kennen van wat een kunstwerk is. Dit komt door de gedemocratiseerde media. Iedereen kan nu een kunstwerk maken; De creatieve daad van het kijken definieert het kunstwerk. De verbeelding van iets wat er niet was.
Je kunt het ook anders zien: het is niet zo zeer een verloedering die gaande is, maar eerder een soort aanpassing aan een aantal basiselementen uit de romantiek. Het kunstwerk is uniek gemaakt door een enkeling en vervolgens een verbeelding van een universele sublimiteit.
Documentaire esthetiek: documenten verwijzen naar een gebeurtenis. Door reproducties (media) van kunstwerken is het unieke doorbroken. Media, tv, fotografie en film, daar kun je ook kunst van maken en dat begint ook gemeengoed te worden.
De wereld waarin je je nu moet verplaatsen is complex. Ook al ben je 50, dan kun je muziek maken voor 20ers. Begin bij het geluid.
De verwerking van een cultuurshock, dat wat een componist verzamelt in het veld, in een omgeving met musici en alles eromheen, dat is het materiaal wat een componist moet gebruiken om te componeren.
Reacties uit de zaal
Wat bedoelt MH met het sublieme? MH: een soort kern van een kunstwerk. Het zit niet in de techniek, maar iets achter de kwaliteit. Nu in veel kunstwerken lijkt dat te verdwijnen. Hij probeerde, aan de hand van Martijn Paddings muziek er achter te komen wat er artistiek gebeurt in het stuk.
Cornelis de Bondt zegt dat hij vanavond beschrijft hoe muzikale taal is opgebouwd en afgebroken. De waarde van de tonaliteit is ervan af. Dit is geen waardering maar een beschrijving.
Zijn studenten hebben nu meer vermogen nodig om naar Beethoven of Bach te luisteren. De sound ervan vinden ze daarentegen snel “ok” of niet.
Elmer Schönberger neemt geen afstand van zijn eerdere opvattingen, dat culturen verdwijnen en verschijnen. Hij houdt niet van cultuur pessimisme.
Collaps – hiermee bedoelt hij dat wij in een mutatie zitten. Hij vertelt dat een paar componisten werden gevraagd over de toekomst. Helmut Lachemann zegt dat je luistert naar muziek om te ontsnappen aan de werkelijkheid. John Adams is er niet mee bezig. Mutatie klinkt positief.
Barbarij is een term van Barrico. Stelt zich op als begrijpende vader, een soort van oerangst.
Cornelis de Bondt heeft het over 10 eeuwen muziek. Een groot deel gaat over taligheid. Wat je nodig hebt is dat je de tijd als sequensen kunt ervaren. Stemvoeringsregels hebben houvast gebracht. Met de eerste wereldoorlog valt alles uit elkaar.
Muzikale taal – als je nu een boek leest, heb je geen handleiding nodig om het te lezen. Dat is niet de taal met de diepgang, maar de periferie. Heeft een andere kwaliteit dan de taal van Beethoven.
Micha Hamel geeft aan dat de substantie van het kunstwerk niet alleen in het notenbeeld te vinden is.
Dirk van Weelden zegt dat een nieuwe taal al een half eeuw aanwezig is. Cinematografische montage denkt ook in sequenties. Het gaat niet over een letterlijk citaat, maar om het moment van de klank.
Elmer Schönberger er noemt als voorbeeld een compositie van Goebbels, waar een oude plaatopname doorheen klinkt. Steve Reich verwerkte stemmen van brandweermannen in een compositie. Dit is ook een vorm van een nieuwe taal.
Bob Zimmerman merkt op dat de cirkel een beetje rond is. Het probleem van nu is notenbeeld en partituur. Audio is essentieel geworden voor de muziekpraktijk. Een cd is ook een autonoom kunstwerk geworden evenals de vastlegging van de compositie (kunstwerk).
Dirk van Weelden merkt op dat er steeds meer collaboraties zijn. Het is belangrijk om open te blijven voor verandering. Hij heeft altijd spijt als een boek klaar is voor de drukker. Hij wil blijven proberen om dat onmogelijke sublieme toch te grijpen.
Opmerkingen uit de zaal:
- De sociale positie van de componist van toen (tijd van hoven) vergeleken met nu is totaal anders.
- Beperk je je niet als je muziek gebruikt als taal? Staat taal niet in de weg van het componeren?
Dirk van Weelden antwoordt dat taal hier wordt gezien als metafoor zoals je een beeldtaal hebt. Hij kan iets omschrijven met woorden. Maar het omschrijven van klank is erg moeilijk.
Elmer Schönberger vindt dat taal gaat over een diepte structuur en Cornelis de Bondt merkt op dat je tekst nodig hebt om muziek te beschrijven. Neem vocale muziek.
Richting afsluiting geeft Micha Hamel aan dat het gaat ook over de status van de muziek. Wie komt er naartoe. Hij vertelt over een concert van een paar jaar terug, een opdracht geschreven voor het Residentie Orkest. Het concert werd niet opgenomen en slechts een keer uitgevoerd. Consequentie was dat hij daarom een heel oppervlakkig stuk heeft gecomponeerd, meer in de zin van toegepaste kunst, opdat de luisteraar het direct zouden begrijpen.
Echte conclusies zijn er nog niet uitgekomen. De serie wordt vervolgd.
Lees meer hier>>
Debat III: dinsdag 8 juni 2010
Aanvang: 20.00 uur
Locatie: Spui 25
